Nieuwe manier van lokaliseren tumor in de borst: jodiumzaadjes

Kwaadaardige tumoren van de borst zijn in toenemende mate niet voelbaar. Deze tumoren worden ontdekt via het bevolkingsonderzoek borstkanker, of bij toeval: als voor andere klachten een foto van de borst (mammogram) wordt gemaakt.

De tumor is dus niet voelbaar, maar ook niet zichtbaar voor het blote oog. Om de tumor te verwijderen, is het noodzakelijk dat de chirurg wordt geholpen om precies het juiste deel van de borst te opereren waarbij de tumor in zijn geheel kan worden verwijderd: de zogenaamde lokalisatieprocedure.

Lokalisatieprocedure: via draad én jodiumzaadje
Tot voor kort werd de lokalisatieprocedure uitgevoerd met behulp van draadlokalisatie. Hierbij wordt met behulp van een metalen draad vastgesteld waar bij de patiënt een tumor in de borst zit. Op de dag van de operatie plaatst de radioloog een draad in de tumor.
De chirurg maakt op basis van de foto die daarvan wordt gemaakt een plan om tijdens de operatie de tumor op de beste manier te kunnen verwijderen.
Sinds dit jaar is het in het IJsselland Ziekenhuis ook mogelijk om een tumor in de borst te lokaliseren met behulp van een radioactief jodiumzaadje.

Voordelen en werking gebruik jodiumzaadje
Dhr. G. Tetteroo, mammachirurg, legt uit wat de voordelen van de nieuwe methode zijn en hoe deze werkt. “Lokalisatie door middel van een jodiumzaadje is voor de patiënt minder belastend dan lokalisatie met draad. Het zaadje is zo laag-radioactief dat de patiënt hierdoor in zijn of haar dagelijkse leven niet wordt gehinderd; zo hoeft de patiënt bijvoorbeeld niet in isolatie. Alleen wanneer de zorg voor erg kleine kinderen nodig is, wordt de lokalisatiemethode met jodiumzaadjes soms afgeraden.
Het zaadje kan al ver voor de operatie worden ingebracht, dat hoeft niet op de dag zelf, zoals bij draadlokalisatie. Ook steekt er geen draad meer door de huid van de borst, wat mogelijk minder confronterend is voor patiënten. Daarnaast kan de draad door onverwachte bewegingen van plaats veranderen waardoor een nieuwe lokalisatie nodig kan zijn.

Het jodiumzaadje wordt op de afdeling radiologie onder lokale verdoving met een naald in de borst, centraal in de tumor, ingebracht. Het zaadje wordt op de operatiekamer geïdentificeerd met een zgn. ‘gammaprobe’, een toestel dat heel gericht straling meet (een soort geigerteller). Hoe meer straling de probe opvangt, hoe sneller/harder het apparaat gaat tikken. Daardoor weet de chirurg waar het zaadje zit en dus ook de tumor. Zo kan ook beter worden bepaald op welke manier de snede en het verwijderen van de tumor het minst belastend zijn om voor de patiënt een beter esthetisch resultaat te kunnen bereiken: kleinere littekens van de borst. Tijdens de operatie wordt het zaadje met het verwijderde weefsel weer uitgenomen.

Door het steeds meer inzetten van chemotherapie voor een operatie kan de tumor worden verkleind, zodat er meer sparend kan worden geopereerd in plaats van dat de hele borst wordt verwijderd. Ook dán helpt het radioactieve zaadje, omdat dit al voor de start van de chemotherapie kan worden geplaatst. Vlak voor de operatie hoeft dan geen nieuwe lokalisatie plaats te vinden.”

De beste zorg voor patiënten met borstkanker
In het IJsselland Ziekenhuis werkt een mammateam, bestaande uit radiologen, chirurgen, mammacareverpleegkundigen, internist-oncologen en oncologieverpleegkundigen, samen aan de beste zorg voor patiënten met borstkanker. Het mammateam bepaalt, uiteraard in overleg met de patiënt, wat de beste manier voor lokalisatie van de tumor in de borst is, maar in principe wordt het jodiumzaadje hiervoor gebruikt.  

Plaatsen eerste jodiumzaadje
Afgelopen januari werd het eerste jodiumzaadje bij een patiënt met een mammacarcinoom geplaatst. De patiënt is de week erna geopereerd waarbij de tumor, met daarin het zaadje, is verwijderd. De lokalisatie met het zaadje is inmiddels bij diverse andere patiënten in ons ziekenhuis succesvol ingezet.
Dhr. Tetteroo: “Alhoewel het lokaliseren van een tumor met draadlokalisatie prima voldeed, kan dit met de jodiumzaadjes wellicht nog beter.”


Op de foto: Radioloog wijst op beeldscherm echoapparaat aan waar het jodiumzaadje zich in de borst van een patiënt bevindt. 
Foto: Wout Klerk