In gesprek met Jolanda Nieuwveld en Eline Wijgers

Voor veel mensen is bloedafname geen routinehandeling, maar een spannend moment. Meer dan 20 procent van de mensen voelt angst bij prikken. “En die angst zie je vaak al voordat iemand iets zegt,” vertelt Jolanda Nieuwveld, teamleider Bloedafname AKL en gespecialiseerd analist. “Aan lichaamshouding, spanning in de schouders, de manier van ademhalen.”

Angst serieus nemen

Jolanda is naast teamleider ook prikangstcoach. Ze werkt samen met IPZO, waar patiënten met ernstige prikangst eerst worden begeleid om te onderzoeken waar hun angst vandaan komt. “Daarna vang ik ze hier in het ziekenhuis op,” legt ze uit.

Die extra aandacht vraagt soms ook om maatwerk in de organisatie. “We zien een groeiende groep mensen met ernstige prikangst,” vertelt Jolanda. “Daarom is er bij ons de wens om in de toekomst te werken met een aparte angst-prikpolikliniek. Een plek waar meer tijd en rust is, en waar patiënten in een veilige, minder klinische omgeving geholpen kunnen worden.”

Ze vervolgt: “Nu vangen we deze mensen al zo goed mogelijk op, soms zelfs na sluitingstijd. Maar een vaste poli zou helpen om deze zorg structureel en laagdrempelig aan te bieden.”

De kracht van woorden

Volgens Jolanda is het belangrijkste uitgangspunt: angst nooit wegwuiven. “Zeg nooit dat iemand zich niet moet aanstellen. Voor veel mensen draait het om controle uit handen geven. Door begrip te tonen en extra aandacht te geven, gaat het daarna vaak juist sneller en beter.”

Wat je zegt en hoe je het zegt, maakt een groot verschil. “De woorden van iemand in een witte jas wegen tien keer zo zwaar,” zegt Jolanda. “Als je zegt: ‘We nemen acht buisjes af’, schrikken mensen. Maar als je uitlegt dat het om 30 milliliter gaat en dat een bloeddonor bijvoorbeeld  500 milliliter geeft, zie je de spanning afnemen.”

Ook non-verbale rust is belangrijk. “Je eigen houding doet veel. Rust is besmettelijk,” vult Eline Wijgers aan. Zij is coördinator en opleider Bloedafname AKL en wordt opgeleid tot prikcoach. “Wij letten er bewust op welke woorden we gebruiken en benoemen niet steeds wat we doen. Afleiding helpt enorm.”

Afleiding en vertrouwen

Een korte babbel is vaak genoeg om de aandacht te verleggen. “Praten over iets alledaags, zonder steeds de handeling te benoemen,” zegt Eline. “Onze hersenen kunnen niet alles tegelijk. Als iemand met zijn aandacht bij het gesprek is, voelt de prik minder spannend.”

Bij kinderen vraagt dat een andere aanpak. Eline volgde recent een PROSA-training. “Dan kijk je echt naar de psyche van het kind. We gebruiken Emma-pleisters om de huid te verdoven, hebben een cabine met kinderplaatjes en werken samen met een medisch pedagogisch medewerker. Ook daar geldt: andere woorden, andere communicatie.”

Kleine aanpassingen, groot effect

Soms zit angst ook in onverwachte details. “Het klikken van de buisjes kan al een trigger zijn,” vertelt Jolanda. “Bij mensen met veel angst kiezen we dan voor een baby/vlindernaaldje. Dat is kleiner en maakt minder geluid.

 Er is zelfs een eenvoudige oefening om de bloeddruk tijdelijk te verhogen en flauwvallen te voorkomen. “Dat geeft mensen vertrouwen,” zegt Jolanda. “Ze ervaren: ik kan dit. Mensen die vroeger altijd flauwvielen, zijn vaak verbaasd dat dat ineens niet meer gebeurt.”

Samen sterk als team

Het afnameteam bestaat uit 45 medewerkers die naast in het ziekenhuis dagelijks op meer dan 60 locaties bloed afnemen: van verpleeghuizen tot GGZ-instellingen en justitiële locaties. “Iedere dag gaan negen auto’s op pad,” vertelt Eline. “Het werk is afwisselend en je ziet alle soorten mensen. Die diversiteit maakt het mooi.”

Volgens Jolanda zit de kracht in samenwerking en ervaring. “Ik werk al 45 jaar in dit vak. Samen ben je een goed team en kun je elkaar overnemen wanneer nodig. Eerlijkheid naar de patiënt staat altijd voorop.”

Een klein gesprek met grote waarde

Een korte babbel is geen bijzaak, maar een essentieel onderdeel van goede zorg. “Als patiënten hun angst durven aangeven, kunnen wij daar rekening mee houden,” zegt Jolanda. “En vaak is een beetje extra aandacht al genoeg om van een spannend moment een betere ervaring te maken.”